Uitstel isolatie door vleermuizen mogelijk van de baan met eDNA

Spouwmuurisolatie en de vleermuis gaan niet goed samen. Dit wringt met de gestelde klimaatdoelen en de groeiende aandacht voor duurzaam (ver)bouwen in Nederland. Het demissionair kabinet stimuleert daarom natuurvriendelijk isoleren. Daarnaast vraagt de regering om opschaling van innovatieve opsporingsmethoden naar vleermuizen. SGS en de isolatiesector ontwikkelden samen met de certificerende instellingen een protocol om vleermuizen in spouwmuren op te sporen met een slimme eDNA-methode.

Uitstel van isolatie in verband met de vleermuis is met eDNA-onderzoek in de toekomst mogelijk niet meer nodig. Deze nieuwe methode zorgt ervoor dat alleen in die gevallen dat er daadwerkelijk sporen zijn van vleermuizen, natuurvriendelijk geïsoleerd moet worden (met de bijbehorende natuurkalender). In alle overige gevallen kan gewoon worden geïsoleerd. eDNA-onderzoek is dus dé oplossing!

Vleermuizenonderzoek het hele jaar door

Het eDNA-vleermuizenonderzoek detecteert DNA-sporen van vleermuizen in een gebouw zonder directe waarneming of verstorende handelingen. eDNA-vleermuisonderzoek is snel, efficiënt, betrouwbaar, objectief en relatief goedkoop. Onderzoek met eDNA kan het hele jaar door worden uitgevoerd.

Zijn er geen sporen van vleermuizen aanwezig dan kan er worden geïsoleerd. Zijn ze wel aanwezig dan volgen we de Natuurkalender. Hierop staan de twee belangrijke periodes waarmee rekening gehouden moet worden bij het isoleren van spouwmuren of dak: de winterslaap en de kraamperiode van alle vleermuissoorten in Nederland.

Wat is eDNA?

Environmental DNA oftewel eDNA is het genetisch materiaal van plant of dier dat vrijkomt in de omgeving. Aan de hand van DNA-sporen die planten of dieren in het water, de lucht of op een oppervlak hebben achtergelaten bepaal je welke soorten aanwezig zijn. Dit noemen we ook wel metabarcoding.

De metabarcoding-techniek van SGS herkent het eDNA van alle in Nederland voorkomende vleermuissoorten en ook eventueel andere beschermde zoogdieren (zoals de steenmarter) en vogels (zoals de huismus of gierzwaluw).

Eenvoudige eDNA-monstername

De monstername bij het SGS eDNA vleermuizenonderzoek is eenvoudig. Luchtmonsters worden genomen met een luchtpomp uit een opening in de spouwmuur. De methode geeft bij onderzoek in het lab een goed beeld van de aan- of afwezigheid van vleermuizen. Inmiddels is een groep isolatiebedrijven (zie bijlage) gestart met het nemen van eDNA monsters voorafgaand aan isolatiewerkzaamheden.

Nederland vlotter verduurzaamd

SGS en de partners in de isolatiebranche (zie bijlage) vragen het bevoegd gezag om kennis te nemen van deze gestandaardiseerde werkwijze. Bouw- en isolatiebedrijven kunnen zo op een goed geborgde manier vleermuisonderzoek in spouwmuren doen, zodat de verduurzaming van Nederland vlotter verloopt. Dit is geheel in lijn met de wens van demissionair minister Hugo de Jonge om eDNA als methode snel op te schalen, zoals hij op 22 december 2023 liet weten in een brief aan de Tweede Kamer.

eDNA opent een hele nieuwe wereld

‘Samen met het bevoegd gezag en de isolatiebranche willen we ervoor zorgen dat het protocol breed gedragen en geaccepteerd wordt,’ aldus drs. Hans de Jong van SGS Search. ‘Ik ben er trots op dat we onze kennis van gebouwen, luchtonderzoek en eDNA analyses hebben weten te combineren. Door verschillende monsternemingstechnieken te integreren met eDNA analyses in ecologisch onderzoek, krijgen we nu betere, uitgebreidere en nauwkeurigere informatie over zowel beschermde als invasieve soorten. Het onttrekken van eDNA uit de lucht opent een hele nieuwe wereld aan gegevens, waardoor we in staat zijn dieren te detecteren die anders niet waarneembaar zouden zijn, zoals vleermuizen in spouwmuren.’