We kunnen aan de slag met eDNA om vleermuizen in woningen te identificeren. Na zeer succesvol validatieonderzoek dat we de afgelopen maanden uitvoerde, willen we de eDNA methode gaan inzetten voor het detecteren van vleermuizen in spouwmuren. Tijdens het eerdere validatieonderzoek vonden we vier keer zoveel vleermuisverblijfplaatsen en ook meer zeldzame soorten dan bij traditioneel onderzoek.

Doel van het aanvullende onderzoek, dat SGS Search onder begeleiding van Arcadis en samen met Unitura heeft uitgevoerd, is traditionele vleermuisopsporingsmethoden te verbeteren zodat we deze beschermde dieren efficiënter, sneller en zonder verstoring kunnen opsporen.  

Een ander belangrijk doel is dat de verduurzaming van Nederland sneller doorgang kan vinden met behulp van de eDNA-vleermuizen detectiemethode.  

Het huidige algemeen geaccepteerde protocolonderzoek waarmee de aanwezigheid van vleermuizen momenteel wordt vastgesteld, bestaat vaak uit langdurige observaties en veldwerk door een ecoloog. Dit kan ook alleen worden uitgevoerd in de maanden dat de vleermuizen niet slapen en uitvliegen. Dit is zeer tijdrovend en kostbaar en vertraagt de renovatie- en verduurzamingsopgave van woningen en gebouwen en daarmee de energietransitie. 

Wat is eDNA en hoe verloopt het eDNA-vleermuisonderzoek?  

Environmental DNA, oftewel eDNA, is het genetisch materiaal van plant of dier dat vrijkomt in de omgeving. Aan de hand van DNA-sporen die planten of dieren in het water, de lucht of op een oppervlak hebben achtergelaten, bepaal je welke soorten aanwezig zijn. Het voordeel van eDNA is dat het op moleculair niveau kan worden gemeten, wat zorgt voor een zeer hoge gevoeligheid bij het detecteren van soorten.  

eDNA-onderzoek biedt, zoals het onderzoek aantoonde, een snellere en efficiëntere manier om vleermuizen op te sporen. Via oppervlaktebemonstering met de rollermethode verzamelen we DNA aan alle in- en uitgangen van de gevel waar vleermuizen naar binnen en buiten gaan. Dit gebeurt zonder directe waarneming of verstorende handelingen. De eDNA-methode van SGS Search is snel, efficiënt, betrouwbaar, objectief, relatief goedkoop en kan het hele jaar door worden uitgevoerd.  

Woning binnen een uur bemonsterd 

Met de eDNA-vleermuizenmethode bemonsteren we een woning binnen een uur via oppervlaktebemonstering van de mogelijke in- en uitvliegopeningen van vleermuizen. In ons laboratorium analyseren we deze samples op het voorkomen van vleermuis DNA en na enkele dagen is bekend of er in de woning vleermuizen aanwezig zijn.  

Bij gebleken afwezigheid van vleermuizen kan gangbaar geïsoleerd worden, bij gebleken aanwezigheid niet en zal de methode voor natuurvriendelijk isoleren worden gevolgd. Mochten vleermuizen aanwezig zijn, kunnen we later, indien gewenst, met een aanvullende analyse ook nog de soort vleermuis bepalen om te zien of het een zeldzame soort betreft. 

_{Vleermuischeck op basis van rollermethode van SGS Search}

Vier keer zoveel verblijfplaatsen gevonden 

Bij het   validatieonderzoek onderzochten we 93 woningen verspreid over Noord- en Zuid-Nederland via oppervlaktebemonstering aan de gevels van de mogelijke in- en uitvliegopeningen van vleermuizen. in 43 woningen zijn eDNA-sporen waargenomen. Dat is ruim vier keer zoveel als bij traditioneel protocolonderzoek, waarbij slechts 9 verblijfplaatsen werden aangetoond. Ook vonden we een aantal zeldzame vleermuissoorten. Van bijna alle nieuw ontdekte locaties werd met aanvullend sporenonderzoek bevestigd dat vleermuizen deze recent gebruikten. Het eDNA-onderzoek wordt gezien als een objectieve en efficiënte manier om vleermuisverblijfplaatsen te identificeren en uit te sluiten.  

De eDNA-detectiemethode is dus zeer effectief in het identificeren van vleermuisverblijven en het uitsluiten daarvan. eDNA-oppervlakte bemonstering is zelfs in vergelijking met het protocolonderzoek, tenminste gelijkwaardig of zelfs geschikter voor het vaststellen van de aanwezigheid van vleermuizen. 

Bovendien blijkt eDNA-detectie meer verblijfplaatsen te vinden en minder verblijven te missen dan protocolonderzoek. Deze bevindingen onderstrepen het potentieel van eDNA-detectie voor het monitoren van vleermuispopulaties en hun verblijfplaatsen, aldus het onderzoeksrapport van Arcadis.  
Lees het rapport van Arcadis over het eDNA-onderzoek naar vleermuizen 

Uniforme werkwijze eDNA-onderzoek 

Van groot belang bij eDNA-onderzoek naar vleermuizen is één uniforme werkwijze: oppervlaktebemonstering van de buitengevel is het effectiefst gebleken als methode om eDNA te verkrijgen. Binnen deze methode zijn er drie gelijkwaardig bewezen technieken om oppervlaktemonsters te nemen. SGS maakt gebruik van de rollermethode die eenvoudig in gebruik is. 

Om te zorgen voor een gecontroleerde uitvoering van bemonstering heeft SGS Search een training ontwikkeld volgens de Beoordelingsrichtlijn Uitgebreid Sporenonderzoek middels eDNA (BRL IC-200 deel 1 isoleren), waarbij o.a. alle verschillende methodieken worden behandeld. Deze BRL is opgesteld door gespecialiseerde ecologen en geaccrediteerde certificatieinstellingen (CI’s) om de kwaliteit van bemonsteringen te waarborgen.  

Meer informatie?

Wilt u meer weten over eDNA en/of hoe het eDNA-onderzoek naar vleermuizen in spouwmuren in zijn werk gaat? Bekijk ons vleermuizenonderzoek met eDNA of neem contact op met Hans de Jong tel. 31 6 518 01 381.